Iyo umuntu ageze mu zabukuru cyangwa abayeho n’indwara zidakira nk’igisukari (diabetes), umuvuduko w’amaraso (hypertension), indwara z’umutima cyangwa ibikomere bya stroke, imirire n’inyobwa bihinduka inkingi y’ingenzi mu gukira, kubaho neza no kugira ubuzima bufite ireme. Ariko imiryango myinshi ihura n’ibibazo byo kumenya ibyo kurya bikwiye, igihe cyo kubirya, n’uburyo bwo kubigenzura mu rugo.
Kuri Igeno Gate Rwanda, abita ku barwayi babigize umwuga bazi ko ibiryo atari uguhaga gusa, ahubwo ari igice cy’ubuvuzi, gukira no kubaha ikiremwa muntu. Iyi blog itanga inama zifatika ku mirire n’amazi ku bageze mu zabukuru n’abafite indwara zidakira, ikanagaragaza uruhare rukomeye rw’abitaho mu kwita ku mirire ya buri munsi mu rugo.
Impamvu Imirire n’Amazi Ari Ingenzi Kurushaho Mu Rugo
Abageze mu zabukuru n’abafite indwara zidakira bakunze guhura n’imbogamizi zikurikira:
-
Kugabanuka kw’inzara cyangwa guhinduka kw’uburyohe
-
Kugira ikibazo cyo guhekenya cyangwa kumira
-
Ingaruka z’imiti bafata
-
Umunaniro cyangwa kugenda bigoranye
-
Kwibagirwa igihe cyo kurya
-
Kunywa amazi make
Iyo bititabwaho neza, bishobora gutera:
-
Gutinda gukira
-
Gusubira kwa hato na hato mu bitaro
-
Kugabanuka kw’imbaraga n’ibikomere byo kugwa
-
Kudakontrola neza isukari n’umuvuduko w’amaraso
-
Kugabanuka k’ubudahangarwa bw’umubiri
Kwitabira servisi za caregiving mu rugo bifasha guhindura izi nama gahunda ya buri munsi.
Amahame y’Ibanze ku Mirire y’Abageze mu Zabukuru n’Abafite Indwara Zidakira
1. Ifunguro Riringaniye, Rito ariko Rihoraho
Ifunguro rito rifatwa kenshi rikunda kwihanganirwa kurusha ifunguro rinini.
Ifunguro ryiza rigomba kuba ririmo:
-
Ibitanga ingufu: umuceri, ibijumba, ibirayi, ibitoki
-
Ibyubaka umubiri: ibishyimbo, amagi, amafi, inyama nke zibyibushye, amata
-
Ibirinda indwara: imboga n’imbuto (cyane iz’amabara atandukanye)
Ababitaho/Caregivers bemeza ko amafunguro ateguwe neza kandi ajyanye n’umuco w’umuryango.
2. Kwitondera Imirire hakurikijwe Indwara
Indwara y’Igisukari (Diabetes)
-
Kugabanya isukari
-
Kurya ku masaha amwe
-
Guhitamo ibiryo bifite fibre nyinshi
-
Kugenzura ingano y’ibiribwa bitanga ingufu
Umuvuduko w’Amaraso n’Indwara z’Umutima
-
Kugabanya umunyu
-
Kwirinda ibiryo bikaranze cyane
-
Kongera imbuto n’imboga
Nyuma y’Indwara ikomeye cyangwa Intege nke
-
Kongera proteyine
-
Ibiryo byoroshye kumira
-
Ifunguro rifite intungamubiri nyinshi
Ababitaho bo muri Igeno Gate Rwanda bakurikiza gahunda yihariye igenewe buri murwayi.
Amazi: Ikintu Gituje Ariko Cy’Ingenzi Cyane
Abantu benshi bageze mu zabukuru ntibumva inyota uko bikwiye.
Ibimenyetso byo Kubura Amazi:
-
Akanwa kuma
-
Inkari zijimye cyangwa nke
-
Kuzungera cyangwa kwibagirwa
-
Umunaniro
Uburyo Bwiza bwo Kunywa Amazi:
-
Kunywa make make kenshi
-
Amazi, icyayi cy’ibyatsi, isupu, imitobe
-
Imbuto zirimo amazi menshi
-
Gushyiraho igihe gihoraho cyo kunywa
Ababitaho bakurikirana amazi anyowe cyane cyane ku barwayi bafite umuriro, igisukari cyangwa bagenda bigoranye.
Umutekano w’Ibiribwa Mu Rugo
Abageze mu zabukuru bafite ibyago byinshi byo kwandura indwara zituruka ku biribwa.
Ababitaho bubahiriza:
-
Isuku y’intoki mbere yo guteka no gutanga amafunguro
-
Kubika neza ibiribwa
-
Guteka neza inyama n’amagi
-
Kwirinda ibiribwa byangiritse
-
Isuku y’ibikoresho
Ibi bigabanya ibyago byo kujya mu bitaro.
Urugero rw’Ifunguro rya Umunsi
Mu gitondo
-
Igikoma n’amata
-
Igi ritetse
-
Imbuto
-
Amazi cyangwa icyayi
Amasaha yo hagati
-
Yogurt cyangwa imbuto
Ku manywa
-
Umuceri cyangwa ibijumba
-
Ibishyimbo cyangwa amafi
-
Imboga
-
Amazi
Nimugoroba
-
Ubugali woroshye cyangwa ibirayi
-
Imboga
-
Proteyine
-
Icyayi gishyushye
Ifunguro rihindurwa bitewe n’uburwayi n’ibyifuzo by’umurwayi.
Uruhare rw’Ababitaho mu Mirire
Ababitaho bo muri Igeno Gate Rwanda:
-
Bategura amafunguro akurikije gahunda
-
Bafasha kurya igihe bikenewe
-
Bakurikirana inzara n’uburemere
-
Batera inkunga kunywa amazi
-
Babona ibibazo byo kumira kare
-
Batanga raporo ku muryango n’abaforomo
-
Bubaha icyubahiro cy’umurwayi
Imirire ihinduka igice cy’ubuvuzi bwa buri munsi.
Gufasha Imiryango Binyuze mu Kwita ku Bantu mu Mwuga
Igeno Gate Rwanda ihuza imirire n’amazi muri:
-
Hospital-to-Home Care
Buri murwayi ahabwa isuzuma ryihariye n’ubufasha bujyanye n’ubuzima bwe.
Umwanzuro: Kugaburira Ubuzima, Kubaha Ikiremwa Muntu
Imirire myiza n’amazi ahagije ni ishingiro ryo gukira no kubaho neza mu rugo. Iyo habayeho ubufasha bw’umwuga, imiryango iraruhuka, umurwayi akagira ubuzima bufite ireme.
Igeno Gate Rwanda yiyemeje gutanga ubwitabire bwizewe, bw’umwuga kandi bwuzuye mu rugo.
References
-
Rwanda Ministry of Health (MoH).
National Food and Nutrition Policy.
Kigali, Rwanda.
— Provides national guidance on balanced diets, nutrition promotion, and community-level nutrition care. -
Rwanda Ministry of Health (MoH).
National Strategic Plan for Non-Communicable Diseases (NCDs).
Kigali, Rwanda.
— Supports nutrition and lifestyle management for conditions such as diabetes and hypertension. -
Rwanda Biomedical Centre (RBC).
Community Health and Nutrition Guidelines.
Kigali, Rwanda.
— Practical nutrition, hydration, and food safety guidance used in home and community care. -
World Health Organization (WHO).
Integrated Care for Older People (ICOPE).
— Evidence-based guidance on nutrition, hydration, and home-based care for older adults. -
World Health Organization – Regional Office for Africa (WHO AFRO).
Healthy Diet and Nutrition in the African Region.
— Regionally adapted nutrition principles relevant to African households and caregiving contexts

